Alimenty to regularne świadczenia na utrzymanie i wychowanie, które sąd może zasądzić przede wszystkim na dzieci, a w określonych sytuacjach także na małżonka lub byłego małżonka. Najczęstsze sprawy to alimenty na dzieci, gdzie liczą się usprawiedliwione potrzeby dziecka i możliwości rodziców, oraz alimenty na małżonka, zależne od sytuacji majątkowej i, po rozwodzie, od orzeczenia o winie. Gdy zmienią się okoliczności, można żądać podwyższenia, obniżenia lub uchylenia alimentów, a gdy dłużnik nie płaci, wszcząć egzekucję przez komornika.
Autor: adwokat Paulina Leszczyńska. Treść zaktualizowano: 13 października 2026 r. Zasady orzekania o winie opisuje strona Rozwód, a pozostałe sprawy rodzinne strona Prawo rodzinne.
Alimenty są obowiązkiem wynikającym z pokrewieństwa albo z małżeństwa. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo, a w praktyce najczęściej są to alimenty od rodziców na rzecz dzieci. Osobną grupę stanowią alimenty między małżonkami i byłymi małżonkami.
Obowiązek ciąży na rodzicach i trwa, dopóki dziecko nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Dotyczy to także pełnoletnich dzieci, które się uczą albo nie mogą pracować z powodu choroby lub niepełnosprawności. Sąd uwzględnia usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców.
Mogą należeć się w trakcie małżeństwa, na przykład gdy małżonkowie żyją osobno, a po rozwodzie w sytuacjach określonych w przepisach. Po rozwodzie znaczenie mają wina rozkładu pożycia oraz sytuacja materialna małżonka: istotne pogorszenie jej wskutek rozwodu albo niedostatek.
| Alimenty na dzieci | Alimenty na małżonka | |
|---|---|---|
| Kto jest zobowiązany | Rodzice dziecka | Małżonek lub były małżonek |
| Kto może żądać | Małoletnie dziecko, a także pełnoletnie, jeżeli nie może się samodzielnie utrzymać | Małżonek w trakcie małżeństwa albo były małżonek, w sytuacjach określonych w przepisach |
| Od czego zależy wysokość | Od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców | Od sytuacji majątkowej małżonków, a po rozwodzie od winy rozkładu pożycia i niedostatku albo pogorszenia sytuacji materialnej |
| Do kiedy | Do czasu, gdy dziecko jest w stanie samodzielnie się utrzymać | Wygasa między innymi po nowym małżeństwie uprawnionego, a przy rozwodzie bez orzekania o winie co do zasady także po 5 latach, chyba że sąd przedłuży ten termin |
| Zmiana | W obu przypadkach można żądać podwyższenia, obniżenia lub uchylenia alimentów, jeżeli zmienią się potrzeby uprawnionego albo możliwości zobowiązanego | |
Alimenty przysługują przede wszystkim dzieciom niepełnoletnim, które nie są w stanie samodzielnie się utrzymać. Mogą być przyznawane także dzieciom pełnoletnim, które kontynuują naukę lub nie mogą się utrzymać z powodu choroby albo niepełnosprawności. Pełnoletność sama w sobie nie kończy więc obowiązku alimentacyjnego.
Obowiązek alimentacyjny ciąży na rodzicach. Wyjątkiem jest sytuacja, w której dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Rodzic wykonuje ten obowiązek nie tylko przez świadczenia pieniężne, ale także przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka. Sąd, rozstrzygając o wysokości alimentów, bierze pod uwagę zarobki rodziców, a także to, w jakim zakresie dany rodzic sprawuje na co dzień opiekę nad dzieckiem.
Gdy alimenty stanowią zbyt duże obciążenie dla rodziców, a dzieci są już pełnoletnie lub nie podejmują starań, aby się usamodzielnić finansowo, rodzice mogą wnosić o uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Alimenty na dzieci można dochodzić także w trakcie sprawy o rozwód lub separację, razem z rozstrzygnięciem o władzy rodzicielskiej i kontaktach z dzieckiem.
W trakcie małżeństwa małżonkowie mają obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Jeżeli jeden z nich się z niego nie wywiązuje, na przykład gdy małżonkowie żyją osobno, drugi może dochodzić od niego świadczeń na utrzymanie rodziny. Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami ma swoje uzasadnienie w istniejącym wcześniej małżeństwie, a jego zakres zależy od tego, jaki zapadł wyrok rozwodowy w zakresie winy rozkładu pożycia. Podobne zasady, w sytuacjach określonych w przepisach, dotyczą małżonków po orzeczeniu separacji.
Niedostatek oznacza, że małżonek domagający się alimentów nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Powinien więc najpierw w pełni wykorzystać swoje możliwości zarobkowe. Obowiązek alimentacyjny wygasa w każdym wariancie w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Od rodzaju rozwodu, czyli orzeczenia o winie albo jego zaniechania, zależy więc to, na jakiej podstawie można żądać alimentów, co opisuje strona Rozwód.
Wysokość alimentów ustala sąd rodzinny, który bierze pod uwagę zarówno usprawiedliwione potrzeby uprawnionego, jak i możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej. W praktyce sąd uwzględnia takie czynniki jak koszty utrzymania dziecka, jego wiek, stan zdrowia czy poziom życia przed rozstaniem rodziców. Z drugiej strony analizuje sytuację osoby zobowiązanej: jej dochody, majątek, możliwości zarobkowe oraz inne zobowiązania.
Przed złożeniem pozwu warto zebrać dokumenty, które pokazują obie strony tej oceny:
Gdy zmienią się potrzeby uprawnionego albo możliwości zobowiązanego, można żądać zmiany obowiązku alimentacyjnego:
Dochodzi się tego w sprawie sądowej o zmianę lub uchylenie alimentów. Warto udokumentować, co się zmieniło od czasu poprzedniego orzeczenia lub ugody, ponieważ od tego zależy ocena żądania.
Sprawę o alimenty rozpoczyna pozew składany do sądu rejonowego. W pozwie wskazuje się żądaną kwotę, okoliczności uzasadniające żądanie oraz dowody. Osoba uprawniona do alimentów jest co do zasady zwolniona z opłaty sądowej od pozwu. Na czas postępowania można wnosić o zabezpieczenie alimentów, aby uprawniony nie pozostawał bez środków do czasu wyroku. Sprawę można zakończyć wyrokiem albo ugodą, a w niektórych sprawach także po mediacji.
Jeżeli osoba zobowiązana nie płaci alimentów, można wszcząć postępowanie egzekucyjne. Egzekucja odbywa się przez komornika sądowego, który może zająć między innymi wynagrodzenie, rachunek bankowy lub majątek dłużnika. Ogólne zasady opisuje strona Egzekucje. Gdy egzekucja jest bezskuteczna, osoby uprawnione mogą ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jeżeli spełniają warunki określone w ustawie. Uporczywe uchylanie się od płacenia alimentów może być także przestępstwem.
Dłużnik, który sam ma wielu wierzycieli, może rozważać upadłość konsumencką. Zaległości alimentacyjne co do zasady nie podlegają jednak umorzeniu, co opisuje strona Upadłość konsumencka a alimenty.
Proces alimentacyjny bywa skomplikowany: trzeba ocenić potrzeby uprawnionego i możliwości zobowiązanego, zgromadzić dowody i wybrać właściwe żądanie. Adwokat pomaga w sprawach o zasądzenie, podwyższenie, obniżenie i uchylenie alimentów, w egzekucji zaległości oraz w negocjacjach i ugodach. W ramach pomocy kancelaria udziela porad prawnych, sporządza pozew lub odpowiedź na pozew oraz reprezentuje stronę przed sądem. Do każdej sprawy podchodzimy indywidualnie. Pierwszą rozmowę można odbyć w kancelarii w Sosnowcu albo w formie porady prawnej online.
Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka ciąży na rodzicach. Może on polegać na świadczeniach pieniężnych oraz na osobistych staraniach o utrzymanie i wychowanie dziecka. Wysokość zależy od potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców.
Obowiązek trwa, dopóki dziecko nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Pełnoletność sama w sobie go nie kończy, więc alimenty mogą przysługiwać na przykład dziecku, które się uczy. Rodzice mogą wnosić o uchylenie obowiązku, gdy dziecko nie podejmuje starań o usamodzielnienie się.
Sąd uwzględnia usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej. Przy alimentach na dziecko liczy się także to, w jakim zakresie rodzic sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem.
W określonych sytuacjach tak. Zależy to od orzeczenia o winie rozkładu pożycia oraz od sytuacji materialnej małżonka: istotnego pogorszenia jej wskutek rozwodu albo niedostatku. Zasady opisuje sekcja o alimentach na małżonka na tej stronie oraz strona Rozwód.
Tak. Obowiązek wygasa w razie zawarcia przez uprawnionego nowego małżeństwa. Przy rozwodzie bez orzekania o winie co do zasady wygasa także po 5 latach od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, chyba że z powodu wyjątkowych okoliczności sąd przedłuży ten termin.
Tak. Gdy zmienią się potrzeby uprawnionego lub możliwości zobowiązanego, można żądać podwyższenia, obniżenia albo uchylenia alimentów w sprawie sądowej.
Można wszcząć egzekucję przez komornika, a gdy jest ona bezskuteczna, ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jeżeli spełnia się warunki ustawowe. Uporczywe uchylanie się od płacenia alimentów może być także przestępstwem.
Osoba uprawniona do alimentów jest co do zasady zwolniona z opłaty sądowej od pozwu o alimenty. Strona może jednak ponosić inne koszty, na przykład wynagrodzenie pełnomocnika.
Aby omówić swoją sprawę, wystarczy zadzwonić pod numer +48 606 823 679 albo skorzystać z formularza kontaktowego. Kancelaria Adwokacka Adwokat Paulina Leszczyńska mieści się w Sosnowcu przy ul. Tetmajera 10 lok. 5, a sprawy prowadzi także dla klientów z okolicznych miast i z innych stron kraju.
Informacje zamieszczone na tej stronie mają charakter ogólny i nie stanowią porady prawnej w indywidualnej sprawie. Przepisy oraz ich wykładnia mogą ulegać zmianom, dlatego przed podjęciem decyzji warto skonsultować swoją sytuację z adwokatem.