Oświadczenie o odrzuceniu spadku trzeba złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Dla najbliższych krewnych jest to zazwyczaj dzień śmierci spadkodawcy lub dzień, w którym dowiedzieli się o jego śmierci. Termin jest zawity: po jego upływie odrzucenie nie jest już możliwe, a spadek zostaje przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.
Poniżej wyjaśniamy, kiedy warto rozważyć odrzucenie spadku, jak je złożyć i jakie ma skutki. Więcej informacji znajdziesz na stronie odrzucenie spadku.
Kiedy odrzucenie spadku ma sens
Najczęstszą przyczyną jest obawa przed długami spadkodawcy. Dobrodziejstwo inwentarza, czyli domyślny sposób przyjęcia spadku, ogranicza odpowiedzialność spadkobiercy do wartości odziedziczonego majątku, ale nie zawsze rozwiewa wszystkie wątpliwości, zwłaszcza gdy nie wiadomo, jaki jest stan majątku. Odrzucenie spadku warto rozważyć także wtedy, gdy spadkobierca nie chce wchodzić w spory rodzinne lub zarządzać majątkiem.
Jak liczyć termin
Termin sześciu miesięcy biegnie od chwili, gdy spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W przypadku dziedziczenia ustawowego jest to zwykle dzień, w którym dowiedział się o śmierci spadkodawcy. Przy dziedziczeniu z testamentu może to być chwila ogłoszenia testamentu. Gdy spadek odrzuca poprzedni spadkobierca, kolejna osoba może mieć termin liczony od chwili, gdy dowiedziała się o tym. Dla pewności warto zachować dokumenty potwierdzające datę dowiedzenia się.
Jak złożyć oświadczenie
Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć:
- przed sądem (wniosek lub oświadczenie złożone w sądzie rejonowym),
- przed notariuszem,
- w formie pisemnej z podpisem poświadczonym w sposób przewidziany w przepisach.
Do oświadczenia warto dołączyć dane spadkodawcy, datę śmierci i informacje o spadkobiercy. Złożenie oświadczenia nie wymaga uzasadnienia.
Skutki odrzucenia spadku
| Skutek | Opis |
|---|---|
| Spadkobierca traktowany jak niedożywający | Jego miejsce zajmują inni spadkobiercy |
| Odpowiedzialność za długi | Odrzucający nie odpowiada za zobowiązania spadkowe |
| Dzieci spadkobiercy | Co do zasady dziedziczą w jego miejsce, dlatego często one też składają oświadczenia |
| Brak możliwości cofnięcia | Oświadczenie wywołuje skutki od chwili złożenia |
Dzieci i spadek z długami
Gdy odrzuca spadek rodzic, w jego miejsce wchodzą jego dzieci. Dlatego często trzeba odrzucić spadek także w imieniu małoletnich dzieci. Zasady dotyczące zgody sądu opiekuńczego bywały zmieniane, więc przed złożeniem oświadczenia warto sprawdzić aktualny stan prawny. Termin biegnie także dla dzieci, dlatego nie należy zwlekać.
Co się dzieje, jeśli nie złożysz oświadczenia
Po upływie terminu uznaje się, że spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości odziedziczonego majątku. Nie oznacza to jednak, że nie musi nic robić: długi spadkodawcy mogą wymagać uregulowania, a wierzyciele mogą dochodzić roszczeń.
Co zrobić dalej
Jeśli spadek zostaje przyjęty, warto potwierdzić dziedziczenie: stwierdzenie nabycia spadku. O ochronie najbliższych przed pominięciem w testamencie piszemy w artykule zachowek. Powiązane informacje znajdziesz też na stronie sprawy spadkowe w Sosnowcu.
Pierwsze kroki po śmierci bliskiej osoby
Sześć miesięcy upływa szybciej, niż się wydaje, dlatego dobrze uporządkować działania od początku:
- Zapisz datę, kiedy dowiedziałeś się o śmierci i o tym, że jesteś spadkobiercą. Przyda się do ustalenia terminu.
- Zbierz informacje o majątku i długach: rachunki, kredyty, umowy, księgi wieczyste, informacje od wierzycieli, ZUS czy komornika.
- Nie rozporządzaj majątkiem spadkowym ani nie spłacaj długów spadkodawcy, dopóki nie podejmiesz decyzji. Takie działania mogą utrudnić ocenę sytuacji, a spadek i tak zostanie przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, jeśli nie złożysz oświadczenia w terminie.
- Porozmawiaj z rodziną, ponieważ odrzucenie przez jedną osobę przesuwa dziedziczenie na kolejne.
- Podejmij decyzję przed upływem terminu i złóż oświadczenie w jednej z dostępnych form.
Kto dziedziczy po osobie, która odrzuciła spadek
Odrzucenie powoduje, że spadkobierca jest traktowany jak ktoś, kto nie dożył otwarcia spadku. Jego miejsce zajmują kolejne osoby z kręgu dziedziczących z ustawy: najpierw jego dzieci, a gdy ich nie ma lub też odrzucą, kolejne osoby zgodnie z przepisami o dziedziczeniu. Przy spadkach z długami często zatem trzeba odrzucić spadek kolejno w całej „linii”, ponieważ w przeciwnym razie zobowiązania spadkowe trafiają do następnej osoby.
Gdzie złożyć oświadczenie
Oświadczenie można złożyć przed sądem, także tym właściwym dla miejsca zamieszkania osoby składającej oświadczenie, albo przed notariuszem. Jeśli oświadczenie złożone jest w innej miejscowości, sąd lub notariusz przekazuje je właściwemu sądowi spadku. Ważne, aby zachować potwierdzenie złożenia oraz datę, bo to ona decyduje o zachowaniu terminu.
Czy da się cofnąć oświadczenie lub uchylić się od skutków
Co do zasady oświadczenie o odrzuceniu spadku jest ostateczne. Przepisy przewidują możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby, w ograniczonym czasie i na określonych zasadach, a w szczególnych sytuacjach także możliwość przywrócenia terminu. To rozwiązania wyjątkowe, więc nie warto na nich polegać. Lepiej odrzucić spadek dopiero po rozeznaniu sytuacji.
Najczęstsze pytania
Czy mogę odrzucić tylko część spadku?
Nie. Spadek można przyjąć lub odrzucić tylko w całości. Nie można odrzucić jedynie długów.
Czy mogę odrzucić spadek, jeśli już coś wziąłem z majątku?
Zachowania mogące świadczyć o przyjęciu spadku mogą wpływać na ocenę sytuacji. Warto przed działaniem skonsultować, czy odrzucenie nadal jest możliwe.
Czy odrzucenie spadku kosztuje?
Wiąże się to zwykle z niewielkimi kosztami opłaty sądowej lub taksy notarialnej. Wysokość zależy od wybranej drogi.
Czy po odrzuceniu spadku nie dostanę nic?
Nie dziedziczysz majątku ani długów. Skutek dotyczy także Twoich dzieci, jeśli one również odrzucą spadek.
Czy odrzucenie spadku przez mnie obejmuje też moje dzieci?
Nie automatycznie. Gdy odrzucasz spadek, w Twoje miejsce wchodzą Twoje dzieci, dlatego często trzeba złożyć oświadczenia także w ich imieniu. Zasady dotyczące zgody sądu opiekuńczego warto sprawdzić przed złożeniem oświadczenia.
Co jeśli nie wiem o długach?
Jeśli nie wiesz, jaki jest stan majątku, możesz sprawdzić informacje u wierzycieli i w dokumentach. Termin biegnie jednak, dlatego nie warto zwlekać.